سمینار آموزشی و کارگاه علمی کاربرد هوش مصنوعی در علم حقوق (مدرس دکتر بهنام اسدی) دانشگاه رازی(مصادف با هفته پژوهش) 24آذر1404
برگزاری کارگاه تخصصی «نقش هوش مصنوعی در علم حقوق»
در دانشگاه رازی کرمانشاه با تدریس دکتر بهنام اسدی
کارگاه تخصصی آموزش هوش مصنوعی در علم حقوق ویژه اساتید، دانشجویان، وکلا، قضات و سایر حقوقدانان، با همکاری واحد پژوهش و فناوری و مرکز اسناد دانشگاه رازی کرمانشاه برگزار شد. این کارگاه آموزشی با تدریس دکتر بهنام اسدی، دکترای حقوق خصوصی، عضو مرکز وکلای قوه قضاییه استان کرمانشاه و مدیرعامل بنیاد علمی قانون‌یار، برگزار شد و با استقبال مطلوب اساتید و دانشجویان دانشگاه رازی همراه بود. این برنامه علمی با هدف آشنایی شرکت‌کنندگان با ظرفیت‌های نوین هوش مصنوعی در مطالعات حقوقی، پژوهش‌های دانشگاهی، تحلیل اسناد و پرونده‌های قضایی، تنظیم قراردادها و بررسی مسائل حقوقی طراحی شده بود. همچنین، مباحث مرتبط با آینده حرفه‌های حقوقی در عصر فناوری‌های هوشمند و ضرورت ارتقای مهارت‌های دیجیتال در میان دانش‌آموختگان و فعالان حقوقی مورد توجه قرار گرفت. برگزاری این کارگاه را می‌توان گامی در جهت پیوند میان دانش حقوق و فناوری‌های نوین دانست؛ پیوندی که شناخت دقیق آن، به‌ویژه برای دانشگاهیان و فعالان حرفه‌های حقوقی، اهمیت روزافزونی یافته است.
اهمیت آموزش هوش مصنوعی در علم حقوق
تحولات سریع فناوری، شیوه دسترسی به اطلاعات، تحلیل داده‌ها و انجام فعالیت‌های تخصصی را در بسیاری از حوزه‌ها دگرگون کرده است. علم حقوق نیز از این تحولات مستثنا نیست. امروزه ابزارهای مبتنی بر هوش مصنوعی می‌توانند در جست‌وجوی منابع حقوقی، دسته‌بندی اسناد، خلاصه‌سازی متون، بررسی اولیه قراردادها و سامان‌دهی اطلاعات پرونده‌ها نقش مؤثری ایفا کنند.
در چنین شرایطی، آشنایی اساتید دانشگاه، دانشجویان حقوق، وکلا، قضات و پژوهشگران با قابلیت‌ها و محدودیت‌های این فناوری، ضرورتی آموزشی و حرفه‌ای محسوب می‌شود. هدف از این آموزش‌ها صرفاً معرفی ابزارهای جدید نیست، بلکه ایجاد توانایی استفاده آگاهانه، انتقادی و مسئولانه از آن‌ها در فعالیت‌های علمی و حقوقی است.
از مهم‌ترین محورهای اهمیت برگزاری چنین کارگاه‌هایی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
۱. ارتقای سرعت و کیفیت پژوهش‌های حقوقی: بهره‌گیری صحیح از ابزارهای هوش مصنوعی می‌تواند در یافتن موضوعات پژوهشی، شناسایی کلیدواژه‌ها، سامان‌دهی منابع، استخراج ایده‌های علمی و تدوین ساختار اولیه مقالات، کتاب‌ها، پایان‌نامه‌ها و رساله‌های دانشگاهی مؤثر باشد. البته صحت منابع، اصالت مطالب و اعتبار استنادها باید مستقلاً بررسی شود.
۲. کمک به تحلیل اسناد و اطلاعات حقوقی: ابزارهای هوشمند می‌توانند در خلاصه‌سازی اسناد، استخراج نکات مهم از متون طولانی، دسته‌بندی اطلاعات و شناسایی موضوعات نیازمند بررسی بیشتر به حقوقدانان کمک کنند. این قابلیت‌ها در صورت نظارت انسانی و رعایت محرمانگی اطلاعات، می‌توانند به بهبود فرایندهای کاری منجر شوند.
۳. آشنایی با کاربرد هوش مصنوعی در وکالت و مشاوره حقوقی: بررسی اولیه قراردادها، تنظیم پیش‌نویس متون حقوقی، سازمان‌دهی اطلاعات پرونده‌ها و شناسایی مسائل قابل طرح، از جمله کاربردهای بالقوه این فناوری در فعالیت حرفه‌ای وکلاست. بااین‌حال، ارزیابی نهایی مسائل حقوقی و ارائه نظر تخصصی همچنان مستلزم بررسی مستقل و مسئولانه توسط متخصص حقوقی است.
۴. توجه به ملاحظات اخلاقی و حقوقی: حفظ حریم خصوصی، صیانت از اطلاعات محرمانه موکلان، جلوگیری از انتشار اطلاعات نادرست، تشخیص سوگیری‌های الگوریتمی و بررسی مسئولیت ناشی از استفاده از خروجی‌های هوش مصنوعی، از موضوعات ضروری در آموزش حرفه‌ای این فناوری به شمار می‌روند.
۵. آمادگی برای آینده حرفه‌های حقوقی: حقوقدار آینده، علاوه بر تسلط بر قوانین، مقررات، اصول استنباط و تحلیل حقوقی، به مهارت ارزیابی فناوری‌ها و استفاده سنجیده از ابزارهای نوین نیز نیاز خواهد داشت. آموزش کاربردی هوش مصنوعی می‌تواند زمینه توسعه این مهارت‌ها را فراهم سازد.
محورهای آموزشی کارگاه «نقش هوش مصنوعی در علم حقوق»
در این کارگاه، مجموعه‌ای از مباحث نظری و کاربردی با تأکید بر نیازهای جامعه حقوقی مطرح شد. مهم‌ترین محورهای آموزشی عبارت بودند از:
۱. مقدمه‌ای بر هوش مصنوعی، مفاهیم پایه و کاربردهای آن در علوم مختلف.
۲. بهره‌گیری از ابزارهای هوش مصنوعی برای شناسایی موضوعات جدید پژوهشی و کمک به نگارش مقالات علمی، کتاب‌ها، پایان‌نامه‌های کارشناسی ارشد و رساله‌های دکتری.
۳. آموزش روش‌های خلاصه‌سازی و تحلیل اولیه اسناد حقوقی با هدف تسهیل دسترسی به اطلاعات و کمک به سامان‌دهی فرایندهای حقوقی و قضایی.
۴. بررسی کاربرد هوش مصنوعی در تحلیل مسائل و چالش‌های حقوقی، ارزیابی فرضیه‌های پرونده و شناسایی عوامل مؤثر بر نتایج احتمالی دعاوی، با تأکید بر ضرورت پرهیز از پیش‌بینی قطعی آرای قضایی.
۵. آموزش اصول استفاده از هوش مصنوعی در تنظیم، بازبینی و تحلیل اولیه قراردادهای مهم و شناسایی بندهای نیازمند بررسی تخصصی.
۶. بررسی ظرفیت‌های استفاده از سامانه‌های هوشمند به‌عنوان ابزار کمکی برای قضات و سایر تصمیم‌گیرندگان حقوقی، با تأکید بر استقلال قاضی، بی‌طرفی، نظارت انسانی و ضرورت اتکا به دلایل و مستندات معتبر.
۷. بررسی نحوه طرح پرسش‌های دقیق و تخصصی از ابزارهای هوش مصنوعی و ارزیابی انتقادی پاسخ‌های تولیدشده.
۸. آشنایی با محدودیت‌ها و مخاطرات هوش مصنوعی، از جمله احتمال تولید اطلاعات نادرست، استنادهای ساختگی، سوگیری الگوریتمی و مخاطرات افشای اطلاعات محرمانه.
۹. بررسی چشم‌انداز آینده علم حقوق و تأثیر فناوری‌های هوشمند بر آموزش حقوق، پژوهش دانشگاهی، وکالت، قضاوت و ارائه خدمات حقوقی.
هوش مصنوعی؛ دستیار پژوهشی و حقوقی، نه جایگزین قضاوت تخصصی
یکی از موضوعات مهم در آموزش هوش مصنوعی به جامعه حقوقی، شناخت مرز میان قابلیت‌های فناوری و مسئولیت‌های انسانی است. ابزارهای هوش مصنوعی می‌توانند در یافتن اطلاعات، بررسی اولیه مسائل، تنظیم پیش‌نویس‌ها و سازمان‌دهی داده‌ها نقش کمکی داشته باشند؛ اما خروجی آن‌ها همواره نیازمند ارزیابی و راستی‌آزمایی است. در مسائل حقوقی، استناد به قوانین منسوخ، نقل نادرست مواد قانونی، معرفی آرای قضایی غیرواقعی یا تحلیل ناقص یک پرونده می‌تواند پیامدهای مهمی به همراه داشته باشد. ازاین‌رو، استفاده حرفه‌ای از هوش مصنوعی مستلزم مراجعه به منابع معتبر، کنترل مستندات، رعایت اصول محرمانگی و حفظ مسئولیت نهایی متخصص انسانی است. همچنین، هرچند هوش مصنوعی می‌تواند در پاسخ‌گویی اولیه به پرسش‌های عمومی حقوقی و افزایش آگاهی کاربران مفید باشد، جایگزین مطمئنی برای وکیل در تمام مشکلات حقوقی محسوب نمی‌شود. تشخیص ضرورت مراجعه به وکیل یا مشاور حقوقی باید متناسب با پیچیدگی، اهمیت و شرایط اختصاصی هر موضوع صورت گیرد.
 |  |
دکتر بهنام اسدی؛ مدرس کارگاه تخصصی هوش مصنوعی در علم حقوق
مدرس این کارگاه، دکتر بهنام اسدی، دارای دکترای حقوق خصوصی، عضو مرکز وکلای قوه قضاییه استان کرمانشاه، مدیرعامل بنیاد علمی قانون‌یار و از مدرسان دوره‌های آموزشی حقوقی دانشگاه رازی کرمانشاه است. بر اساس معرفی ارائه‌شده از سوی برگزارکنندگان، سوابق علمی و حرفه‌ای ایشان شامل تألیف ۳۰ عنوان کتاب، نگارش ۶۰ عنوان مقاله علمی، صاحب‌امتیازی پنج انتشارات و سردبیری شش نشریه علمی است. ترکیب فعالیت‌های آموزشی، پژوهشی و حقوقی ایشان زمینه ارائه مباحث میان‌رشته‌ای در حوزه حقوق و فناوری را فراهم می‌کند. این برنامه، بنا بر اعلام برگزارکنندگان، چهارمین کارگاه حقوقی برگزارشده توسط دکتر بهنام اسدی در دانشگاه رازی کرمانشاه بوده است؛ موضوعی که استمرار برگزاری برنامه‌های آموزشی حقوقی با حضور ایشان در این دانشگاه را نشان می‌دهد.
مشخصات برگزاری کارگاه
عنوان: کارگاه تخصصی «نقش هوش مصنوعی در علم حقوق»
مدرس: دکتر بهنام اسدی
زمان: دوشنبه ۲۴ آذر ۱۴۰۴، ساعت ۱۰ تا ۱۲
مکان: دانشگاه رازی کرمانشاه، ساختمان کتابخانه و اسناد مرکزی، سالن همایش پروفسور شمسی‌پور
برگزارکنندگان: واحد پژوهش و فناوری و مرکز اسناد دانشگاه رازی، مطابق اطلاعات اعلام‌شده
پشتیبانی و هماهنگی برگزاری دوره‌های آمورشی و علمی: دکتر جعفری، ۰۹۱۹۶۷۴۸۶۲۵
 |  |
ضرورت گسترش آموزش‌های میان‌رشته‌ای در دانشگاه‌ها و سازمان‌ها
برگزاری کارگاه «نقش هوش مصنوعی در علم حقوق» نشان‌دهنده اهمیت روزافزون آموزش‌های کاربردی و میان‌رشته‌ای در فضای دانشگاهی و حرفه‌ای است. دانشگاه‌ها، مؤسسات علمی، سازمان‌ها و نهادهای حقوقی برای بهره‌گیری صحیح از ظرفیت‌های فناوری‌های جدید، به برنامه‌هایی نیاز دارند که علاوه بر انتقال دانش نظری، مهارت‌های عملی و توان ارزیابی انتقادی را نیز تقویت کنند.توسعه چنین برنامه‌هایی می‌تواند به ارتقای کیفیت پژوهش‌های دانشگاهی، افزایش آگاهی فناورانه جامعه حقوقی و شناخت بهتر فرصت‌ها و محدودیت‌های ابزارهای هوشمند کمک کند. در این مسیر، طراحی دوره‌های متناسب با نیازهای واقعی هر مجموعه و توجه به اصول اخلاق حرفه‌ای، امنیت اطلاعات و اعتبار علمی منابع، اهمیت ویژه‌ای دارد. بنیاد علمی قانون‌یار آمادگی دارد در چارچوب برنامه‌های آموزشی و پژوهشی خود، زمینه برگزاری کارگاه‌ها و سمینارهای تخصصی در حوزه هوش مصنوعی، حقوق، روش تحقیق و فناوری‌های نوین را برای دانشگاه‌ها، مؤسسات علمی و مجموعه‌های حرفه‌ای فراهم کند.
علاقه‌مندان برای هماهنگی و کسب اطلاعات بیشتر درباره برگزاری دوره‌های مشابه می‌توانند با دکتر جعفری، مسئول هماهنگی و پشتیبانی کارگاه‌ها، از طریق شماره ۰۹۱۹۶۷۴۸۶۲۵ تماس بگیرند.
 |  |